Tủ Sách Mini

Nước Nhật có một khả năng tuyệt vời là lấy điều tốt nhất của thế giới và đồng hóa nó thành một văn hóa riêng của Nhật. Điều này cũng chính xác với ngày lễ Giáng sinh. Một vài fans hẳn đã chú ý trong manga và trong J-Pop (nhạc Pop Nhật Bản), Giáng sinh không chỉ là một ngày lễ gia đình mà còn là lễ tình yêu lãng mạn! Đêm trước ngày Giáng Sinh cho người Nhật bao gồm một bữa tối thịnh soạn với người yêu, cô gái nhận một món quà đắt tiền, tiếp theo là một “bữa tối” linh đình ở khách sạn nào đó. Làm thế nào mà một ngày lễ gia đình ở phương Tây để mừng ngày Chúa sinh ra đời lại trở thành một ngày lễ thân mật cho các cặp tình nhân? Một nghiên cứu về những ngày lễ mùa đông của Nhật hé lộ cho chúng ta biết thêm về đề tài này.

Ở Nhật Bản, Tết là ngày lễ lớn nhất năm. Đó là ngày mà cả gia đình xum họp, nhà cửa được trang hoàng lộng lẫy, món ăn truyền thống được bày ra thưởng thức, thiếp mừng được trao đi, quà tặng cho những người đã giúp đỡ trong năm qua, con nít được trao tiền lì xì, và các ngôi đền, chùa nườm nượp khách viếng. Những thông tục tập quán như nhất có thể được quan sát kỹ trong những bộ truyện gia đình như SAZAE-SAN và DORAEMON. Tết của Nhật Bản rất giống Giáng sinh, có đúng không? Bởi vậy mà không ai mừng hai ngày lễ giống y hệt nhau chỉ cách có hai tuần, đặc biệt là chỉ có 1% dân số Nhật theo đạo Chúa. Lễ Giáng sinh truyền thống của phương Tây không thể so sánh với ngày Tết, và cũng không phải là ngày lễ chính thức ở Nhật. Nhưng Nhật bản không phải là loại quốc gia có thể dễ dàng bỏ qua một dịp vui chơi hay tiếp thị! Sau nhiều năm liền quân đội Mỹ đóng quân trên đảo và chế tạo các món trang sức rẻ tiền cho thị trường Mỹ, hạt giống lễ Giáng sinh đã gieo. Những thập kỷ xem show TV nhập từ truyền hình Mỹ và phim ảnh Mỹ càng in đậm hình ảnh của Giáng sinh vào tiềm thức người Nhật – quà tặng, cây thông, và Santa (ông già Noel.)

Trừ khi hôm đó là ngày Chủ nhật, hầu hết mọi người đều làm việc vào Giáng sinh, nhưng có một truyền thống hay được xảy ra vào thời điểm này. Cuối tháng Mười Hai là thời điểm mà hầu hết các văn phòng đều có bônenkai, thường được dịch ra là “buổi tiệc lãng quên năm qua.” Những người dự tiệc thường nốc rượu say sưa thoải mái trút hết mọi giận hờn để năm mới mọi việc đều bắt đầu không vướng bận. Với ngày Giáng sinh gần kề, bônenkai và Giáng sinh thường thường đựơc gộp chung để tạo nên những bữa tiệc Giáng sinh đặc biệt của Nhật Bản. Một ví dụ khuếch đại của loại tiệc này có thể được xem trong KOCHI-KAME (tên tắt của KOCHIRA KATSUSHIKA-KU KAMEARI-KÔEN MAE HASHUTSUSHO, “Đây là Cảnh sát công viên Kameari khu vực Katsushika” một bộ truyện manga nhiều kì.

Bởi vì thời điểm trong năm này đã tạo được mối tương quan với lễ lạc của người lớn, và quà tặng được trao cho nhau vào ngày Tết, Giáng sinh đã trở thành một dịp để tặng quà tình yêu. Món quà thông thường mà con trai hay tặng cho người yêu là nữ trang, như cái vòng lắc tay mà Yuu tặng cho Miki trong MARMALADE BOY. Đáng thú vị là, món quà lãng mạn nhất mà con gái có thể tặng là những món do chính tay nàng làm, đặc biệt là các món đan len. Đó là lý do mà cảnh Godai của MAISON IKKOKU khám phá khăn choàng cổ nàng Kyoko tặng anh không chỉ giống y hệt cái khăn cô tặng tình địch, mà còn giống y hệt những khăn quàng khác mà cô tặng tất cả mọi người ở khu nhà trọ, rất hài hước!

Với sự khuyến khích từ ngành công nghiệp nhà hàng và khách sạn, và thái độ tiêu xài càng-nhiều-càng-ít của nền kinh tế bong bóng thập niên 1980s, Giáng sinh nhanh chóng trở thành một cơ hội để các cặp uyên ương vung tiền qua cửa sổ và khoe của. Một đêm lãng mạn dành cho hai người trong thành phố có thể lên đến vài ngàn đô! Cách hoang phí xa xỉ như thế không phải là sự lựa chọn cho nhiều người với kinh tế trì trệ hiện giờ, nhưng nghi thức lãng mạn đó vẫn tiếp tục tồn tại. Sống với hai chị em thân thiết nhưng rắc rối, Belldandy và Keiichi của AH!MEGAMI-SAMA (OH MY GODDESS!) là thí dụ hòan hảo cho một cặp tình nhân cần khoảng không gian riêng cho mình. Vì vậy thật dễ hiểu khi cậu trai nghèo túng Keiichi vội chộp lấy cơ hội được thắng buổi cơm tối lãng mạn và nghỉ đêm cho hai người ở một khách sạn hạng sang. Là một nữ thần, sắp xếp cho Keiichi được thắng là một chuyện đơn giản cho Belldandy, nhưng sắp xếp cho buổi tối được thuận chèo mát mái thì thật là ngòai tầm với của nàng.

Mặc cho hình ảnh sexy mà Giáng sinh có ở Nhật, nó vẫn không phải hoàn toàn là một ngày về tình dục. Đối với những người có gia đinh, bữa tối Giáng sinh của hãng gà chiên KFC, và bánh Giáng sinh là điều phải có trong ngày này. Được cho là một truyền thống của phương Tây, những cái bánh kem xinh xắn phết kem làm tuyết, trang trí bằng dâu, nến, và hình nhân Santa hiện lên khắp mọi nơi. Đây là lý do mà trong truyện IRON CHEF, trận đấu Giáng Sinh dùng dâu tươi làm nguyên liệu chính! Những cái bánh kem ngon lành cũng xuất hiên trong các series đa dạng từ 3x3 EYES và DIGI CHARAT. Một món điểm tâm đơn giản, recipes cho bánh Giáng sinh rất thông dụng trong các tạp chí và chương trình TV chuyên về ẩm thực, bao gồm manga và anime như COOKING PAPA và MR. AJIKO.

Tuy nhiên, sự nổi tiếng của bánh ngọt Giáng sinh góp phần tạo nên một thành ngữ kém tươi. Sau ngày 25 tháng 12, những món đồ ngọt mắc tiền không còn được ưa chuộng nữa và được bán đại hạ giá. Kết quả là, thành ngữ “Christmas Cake” (bánh ngọt Giáng sinh) cũng được dùng cho phụ nữ độc thân quá độ tuổi 25. Bị gọi là “Christmas Cake” có thể làm suy sụp tự tin của một cô gái lắm, như đã xem trong bộ anime gần đây của hãng Gainax, phim hài MAHOROMATIC.

COOKING PAPA cũng hướng dẫn nướng nguyên một con gà (chỉ dùng nước tương!), theo phong tục Giáng sinh tây phương. Tại sao là gà? Gà turkey không sống ở Nhật bản, và chúng quá lớn để đút vào lò Nhật, vốn là một món phương tiện nấu ăn không phải truyền thống. Mặc dù gà turkey nhỏ đã có mặt ở thị trường, chúng vẫn còn rất hiếm ở Nhật. Sự thiếu thốn lò nướng ở nhà Nhật là một trong những lý do mà Bữa Tối Giáng Sinh của KFC rất phổ biến, người ta phải đặt hàng trước mới có ăn!

Cho những người không có hẹn hò hay là người có con cái lớn mà muốn mua vui, tiệc Giáng sinh với bạn bè đã trở nên phổ biến gần đây. Không, không phải loại tiệc to khủng khiếp kinh hoàng do Ryoko của URUSEI YATSURA tổ chức! Với nền kinh tế trì trệ, những bữa tiệc vừa túi tiền, thân mật đang là mốt, như là bữa tiệc giữa ngày sinh Sana tổ chức trong KODOMO NO OMOCHA (“Children’s Toys,” hay còn gọi là KODOCHA). Một cái “tiệc tại gia” như vậy cũng rất vui nhưng lại vừa tầm hơn là đi nơi nào sang trọng. Nhiều tiệc còn mướn máy karaoke để hát hò cả đêm nữa!

Dĩ nhiên, âm nhạc cũng là một phần quan trọng của Giáng sinh Nhật. Bên cạnh những bài hát cổ điển ta từng nghe, còn có bản “daiku” (tên Nhật của bản hòa tấu số 9 do Beethoven viết) đáng yêu và một số bài nhạc J-Pop. Các bài nhạc Giáng sinh quá nổi tiếng, nên anime từ DR. SLUMP đến TENCHI MUYO! đều có ra CD đặc biệt mừng ngày lễ này.

Các tập phim anime đặc biệt mừng Giáng sinh cũng nổi tiếng, đặc biệt cho những shows về Nhật Bản hiện đại. Cho dù là show lãng mạn như KIMAGURE ORANGE ROAD (“Whimsical Orange Road”) hay ma kinh dị như GHOST SWEEPER MIKAMI, bạn không bao giờ biết được khi nào Santa sẽ tham gia vào một vai phụ nào đấy. Ở Nhật, Santa Claus (ông già Noel) còn có mối tương quan với Giáng sinh nhiều hơn là Christ. Bởi vì một vị tiên lùn tròn trịa, vui vẻ trong bộ áo trắng và đỏ thì nổi bật và dễ tiêu thụ hơn là một đứa bé trong máng cỏ - Nhật bản còn không có máng cỏ. Ngoài ra, có một nhân vật trong truyền thống Nhật cũng tương tự như Santa. Hotei là một ông già tròn trịa, vui vẻ hay mang một túi đựng đầy quà và cặp mắt ở sau lưng. Một trong những Shichi Fukujin, bảy vị thần May Mắn rất nổi tiếng trong dịp Tết, Hotei khiến cho việc đưa Santa vào văn hóa Nhật dễ dàng hơn.

Vào năm 1989, ngày 23 tháng Mười Hai trở thành ngày lễ quốc gia – đó là ngày sinh nhật của hoàng đế Nhật hiện tại. Mặc dù sự kiện trọng đại duy nhất diễn trong ngày 23 là Hoàng Cung mở cửa một phần nào đó cho dân chúng tham quan, có một ngày lễ quốc gia gần kề với ngày Giáng sih đã nhấn mạnh thêm vào lễ hội mùa đông của người Nhật. Cho dù thời gian đó được sử dụng cho lãng mạn, như trong LOVE HINA, hay một cuộc viếng thăm lớp học của Santa, như trong CHIBI MARUKO-CHAN, nhưng những giá trị căn bản của Giáng sinh vẫn đến được Nhật Bản. Cho dù có bất cứ nền văn hóa nào thì một tiếng chúc mừng Giáng sinh vui vẻ vẫn được sáng ngời lấp lánh.

P. Duffield viết
mhd dịch